عنوان: نئوسایکدلیا چیست؟ سفری به دنیای موسیقی روانگردان مدرن
نئوسایکدلیا؛ وقتی روانگردان دوباره متولد شد موسیقی سایکدلیک زمانی قرار بود شنونده را از واقعیت معمولی جدا کند؛ صداها کش میآمدند، گیتارها در افکتها غرق میشدند و ساختار آهنگها از فرمهای معمول فاصل…
نئوسایکدلیا؛ وقتی روانگردان دوباره متولد شد
موسیقی سایکدلیک زمانی قرار بود شنونده را از واقعیت معمولی جدا کند؛ صداها کش میآمدند، گیتارها در افکتها غرق میشدند و ساختار آهنگها از فرمهای معمول فاصله میگرفت.
اما موسیقی هیچوقت در یک دوره متوقف نمیشود.
چند دهه بعد، نسل جدیدی از هنرمندان شروع کردند به برداشتن ایدههای موسیقی روانگردان قدیمی و ترکیب آنها با ایندی راک، آلترناتیو، الکترونیک، پاپ، سینثپاپ و موسیقی تجربی.
نتیجه چیزی بود که امروز با نام Neo-Psychedelia یا نئوسایکدلیا شناخته میشود.
نئوسایکدلیا تلاش برای بازسازی دقیق موسیقی دهه ۶۰ نیست؛ بلکه برداشتی مدرن از ایدهی موسیقی روانگردان است.
نئوسایکدلیا چیست؟
Neo-Psychedelia یا نئوسایکدلیا یکی از جریانهای موسیقی آلترناتیو است که از اواخر دهه ۱۹۷۰ شکل گرفت و در دهههای بعد توسعه پیدا کرد.
این سبک از موسیقی Psychedelic Rock دهه ۶۰ و ۷۰ تأثیر گرفته، اما آن را با صداها و ایدههای موسیقی مدرن ترکیب میکند.
در نئوسایکدلیا ممکن است همزمان عناصر زیر را بشنوید:
- گیتارهای افکتدار
- سینتیسایزر
- بیسهای عمیق
- ریتمهای تکرارشونده
- صداهای اتمسفریک
- افکتهای صوتی
- ساختارهای غیرمعمول
- وکالهای پردازششده
- لایههای متعدد صوتی
به همین دلیل، نئوسایکدلیا بیشتر از اینکه یک فرمول مشخص باشد، یک رویکرد به ساخت موسیقی است.
تفاوت Psychedelic Rock و Neo-Psychedelia
برای درک نئوسایکدلیا، ابتدا باید موسیقی سایکدلیک کلاسیک را بشناسیم.
Psychedelic Rock در دهه ۱۹۶۰ در کنار فرهنگ ضدفرهنگ و تغییرات اجتماعی آن دوره رشد کرد.
گروههایی مانند The Beatles، Pink Floyd، The Doors و Jefferson Airplane از جمله هنرمندانی بودند که به توسعه این فضا کمک کردند.
در این دوره، استفاده از گیتارهای افکتدار، استودیو بهعنوان ابزار خلاقیت، صداهای غیرمعمول و ساختارهای موسیقایی تجربی اهمیت زیادی پیدا کرد.
نئوسایکدلیا اما چند دهه بعد شکل گرفت.
هنرمندان این جریان دیگر فقط به راک دهه ۶۰ نگاه نمیکردند؛ آنها از پانک، پستپانک، الکترونیک، ایندی راک، پاپ و موسیقی تجربی نیز تأثیر میگرفتند.
به زبان ساده:
Psychedelic Rock صدای روانگردان دهه ۶۰ است؛ Neo-Psychedelia بازتعریف آن صدا برای دنیای مدرن است.
آغاز نئوسایکدلیا
نئوسایکدلیا در اواخر دهه ۱۹۷۰ و اوایل دهه ۱۹۸۰ بهعنوان بخشی از جریان موسیقی آلترناتیو شکل گرفت.
یکی از گروههای مهم این دوره The Soft Boys به رهبری Robyn Hitchcock بود.
گروه از عناصر سایکدلیک راک استفاده میکرد، اما آنها را در ساختاری مدرنتر و نزدیکتر به پستپانک و آلترناتیو قرار میداد.
در همین دوره گروههایی مانند Echo & the Bunnymen و The Teardrop Explodes نیز از عناصر روانگردان در موسیقی خود استفاده کردند.
این جریان بعدها در دهههای ۸۰ و ۹۰ گسترش پیدا کرد و شکلهای متفاوتی به خود گرفت.
ویژگیهای موسیقی نئوسایکدلیا
نئوسایکدلیا سبک بسیار گستردهای است و به همین دلیل نمیتوان یک صدای ثابت برای آن تعریف کرد.
با این حال، چند ویژگی در بسیاری از آثار این سبک دیده میشود.
۱. صداهای فضاساز
یکی از مهمترین عناصر نئوسایکدلیا، فضاسازی است.
گیتارها، سینتیسایزرها و افکتها معمولاً در کنار یکدیگر قرار میگیرند تا محیط صوتی بزرگی ایجاد کنند.
گاهی شنونده بیشتر از اینکه یک ساز مشخص را دنبال کند، یک فضای صوتی کامل را تجربه میکند.
۲. افکتهای صوتی
افکتها در نئوسایکدلیا نقش بسیار مهمی دارند.
Reverb، Delay، Flanger، Phaser و Distortion میتوانند صدای سازها را از حالت طبیعی خارج کنند.
گیتار ممکن است حالت شناور پیدا کند، وکال میتواند دور و محو شود و صداهای پسزمینه میتوانند حس حرکت یا تغییر ایجاد کنند.
۳. تکرار
تکرار یکی دیگر از عناصر مهم این سبک است.
یک ریف گیتار، الگوی درام یا خط بیس ممکن است بارها تکرار شود و بهتدریج تغییرات کوچکی در آن ایجاد شود.
این تکنیک میتواند باعث ایجاد یک حالت Hypnotic یا هیپنوتیزمکننده شود.
۴. ساختارهای غیرمعمول
نئوسایکدلیا همیشه از ساختار استاندارد Verse–Chorus پیروی نمیکند.
برخی قطعات ممکن است چند بخش متفاوت داشته باشند یا بدون اینکه متوجه شوید از یک فضای موسیقایی وارد فضای دیگری شوند.
همین ویژگی باعث میشود شنیدن این موسیقی گاهی بیشتر شبیه تجربه یک سفر باشد تا گوش دادن به یک آهنگ معمولی.
Tame Impala و چهره جدید نئوسایکدلیا
اگر امروز از کسی بخواهید یک هنرمند نئوسایکدلیا معرفی کند، احتمالاً یکی از نخستین نامهایی که میشنوید Tame Impala خواهد بود.
پروژه موسیقایی Kevin Parker در استرالیا یکی از مهمترین نقشها را در محبوبیت جهانی نئوسایکدلیا در دهه ۲۰۱۰ داشت.
آلبومهایی مانند:
- Innerspeaker
- Lonerism
- Currents
- The Slow Rush
هرکدام مرحلهای از تکامل صدای Tame Impala را نشان میدهند.
در آثار اولیه، تأثیر سایکدلیک راک و گیتار بسیار پررنگتر است؛ اما در آثار بعدی، سینتیسایزر، موسیقی الکترونیک، دیسکو و پاپ نقش بیشتری پیدا میکنند.
Lonerism؛ تنهایی در میان هیاهو
آلبوم Lonerism که در سال ۲۰۱۲ منتشر شد، یکی از مهمترین آثار نئوسایکدلیا در دهه اخیر است.
فضای این آلبوم حول موضوعاتی مانند تنهایی، انزوا، روابط انسانی و احساس جدا بودن از دیگران شکل گرفته است.
ترکیب گیتارهای سایکدلیک، سینتیسایزر و وکالهای پردازششده باعث شده Lonerism به یکی از شناختهشدهترین آثار مدرن این سبک تبدیل شود.
قطعاتی مانند Feels Like We Only Go Backwards و Elephant نمونههایی از این دوره هستند.
Currents؛ وقتی نئوسایکدلیا به پاپ نزدیک شد
در سال ۲۰۱۵، Tame Impala با آلبوم Currents مسیر متفاوتی را انتخاب کرد.
گیتارهای سایکدلیک تا حد زیادی جای خود را به سینتیسایزرهای آنالوگ، بیتهای الکترونیک و عناصر پاپ و R&B دادند.
اما روح سایکدلیک همچنان در موسیقی باقی ماند.
The Less I Know the Better یکی از مشهورترین قطعات این آلبوم است.
این آهنگ نمونه خوبی از این موضوع است که نئوسایکدلیا لازم نیست حتماً صدایی شبیه موسیقی دهه ۶۰ داشته باشد.
میتوان یک آهنگ پاپ ساخت که همچنان حس روانگردان و رؤیایی خود را حفظ کند.
King Gizzard & the Lizard Wizard
یکی دیگر از نامهای مهم در موج جدید موسیقی سایکدلیک، گروه استرالیایی King Gizzard & the Lizard Wizard است.
این گروه برخلاف Tame Impala معمولاً خود را در یک سبک محدود نمیکند.
آنها در آثار مختلف خود به سراغ:
- Psychedelic Rock
- Progressive Rock
- Garage Rock
- Jazz
- Metal
- Electronic
رفتهاند.
همین تنوع باعث شده King Gizzard یکی از نمونههای جالب موسیقی روانگردان مدرن باشد.
MGMT و نئوسایکدلیا
گروه آمریکایی MGMT نیز نقش مهمی در محبوبیت جریان سایکدلیک در موسیقی پاپ و ایندی داشت.
آلبوم Oracular Spectacular و قطعاتی مانند Electric Feel و Kids باعث شدند صدای سایکدلیک و سینثمحور به مخاطبان بسیار گستردهای برسد.
آثار بعدی گروه نیز بیشتر به سمت موسیقی تجربی و روانگردان حرکت کردند.
MGMT نمونهای از هنرمندی است که نشان میدهد نئوسایکدلیا میتواند همزمان تجربی، پاپ و عجیب باشد.
نئوسایکدلیا فقط راک نیست
یکی از اشتباهات رایج این است که نئوسایکدلیا را صرفاً با گیتار و راک مرتبط بدانیم.
در موسیقی امروز، عناصر روانگردان را میتوان در ژانرهای مختلف پیدا کرد.
Psychedelic Pop، Psychedelic Soul، Psychedelic Electronic و حتی Psychedelic Hip-Hop نمونههایی از گسترش این ایده هستند.
در واقع، «روانگردان بودن» بیشتر به نحوه ایجاد تجربه صوتی مربوط میشود تا یک ساز یا ریتم مشخص.
نئوسایکدلیا و فرهنگ بصری
نئوسایکدلیا فقط یک سبک موسیقی نیست؛ یک زبان بصری نیز ایجاد کرده است.
پوسترهای رنگارنگ، تصاویر distorted، تایپوگرافیهای سیال، تصاویر سوررئال، رنگهای اشباعشده و ترکیب عناصر قدیمی و مدرن، بخشی از زیباییشناسی این جریان هستند.
در دهه ۶۰، پوسترهای کنسرت و طراحی آلبومها تحت تأثیر فرهنگ سایکدلیک قرار گرفتند.
در نسخه مدرن، این زیباییشناسی با طراحی دیجیتال، VHS، گلیچ، تصاویر آنالوگ و گرافیک سهبعدی ترکیب شده است.
نتیجه چیزی است که میتوان آن را Neo-Psychedelic Aesthetic نامید.
نئوسایکدلیا و فشن
ارتباط موسیقی و لباس در فرهنگ سایکدلیک همیشه قوی بوده است.
در نسخه کلاسیک، لباسهای رنگارنگ، طرحهای هندسی، الگوهای پیچیده و استایلهای آزاد بخشی از این فرهنگ بودند.
اما نئوسایکدلیا در دنیای امروز میتواند شکل متفاوتی داشته باشد.
استایلهای Oversized، تیشرتهای گرافیکی، رنگهای تیره، چاپهای سوررئال، Vintage، Denim و اکسسوریهای مینیمال میتوانند با این aesthetic ترکیب شوند.
در واقع، نئوسایکدلیا یک سبک لباس مشخص ندارد؛ بلکه بیشتر نگاهی متفاوت به ترکیب رنگ، فرم و تصویر ارائه میدهد.
چرا نئوسایکدلیا دوباره محبوب شده است؟
یکی از دلایل محبوبیت دوباره این سبک، علاقه نسل جدید به صداهای آنالوگ و نوستالژیک است.
در دنیایی که موسیقی دیجیتال تقریباً بینهایت در دسترس است، صداهایی که حس قدیمی، گرم و غیرکامل دارند دوباره جذاب شدهاند.
از طرف دیگر، پلتفرمهایی مانند YouTube، Spotify و TikTok باعث شدهاند موسیقیهای قدیمی و مستقل راحتتر به مخاطبان جدید برسند.
نئوسایکدلیا نیز به دلیل ارتباط قوی با تصویر، فشن و aestheticهای اینترنتی، بهخوبی با فرهنگ دیجیتال امروز سازگار شده است.
بهترین هنرمندان برای شروع نئوسایکدلیا
اگر میخواهید با این سبک آشنا شوید، این هنرمندان نقطه شروع خوبی هستند:
- Tame Impala
- MGMT
- King Gizzard & the Lizard Wizard
- Pond
- The Flaming Lips
- Animal Collective
- Temples
- Unknown Mortal Orchestra
- Psychedelic Porn Crumpets
- The Black Angels
هرکدام از این هنرمندان برداشت متفاوتی از موسیقی روانگردان دارند و همین تنوع، یکی از جذابیتهای اصلی نئوسایکدلیا است.
چند آهنگ برای شروع
برای ورود به دنیای Neo-Psychedelia میتوانید از این قطعات شروع کنید:
- Tame Impala – The Less I Know the Better
- Tame Impala – Feels Like We Only Go Backwards
- MGMT – Electric Feel
- MGMT – Little Dark Age
- Temples – Shelter Song
- Pond – Paint Me Silver
- Unknown Mortal Orchestra – Multi-Love
- King Gizzard & the Lizard Wizard – Sense
- The Flaming Lips – Do You Realize??
این قطعات طیف نسبتاً گستردهای از نئوسایکدلیا را نشان میدهند؛ از پاپ روانگردان تا راک تجربی و موسیقی الکترونیک.
نئوسایکدلیا؛ گذشتهای که آینده را تصور میکند
شاید جذابترین بخش نئوسایکدلیا همین تضاد باشد.
این سبک به موسیقی گذشته نگاه میکند، اما قصد ندارد آن را دقیقاً تکرار کند.
گیتارهای قدیمی با سینتیسایزرهای مدرن ترکیب میشوند.
صداهای آنالوگ در کنار بیتهای دیجیتال قرار میگیرند.
فرمهای قدیمی با تکنولوژی جدید بازسازی میشوند.
به همین دلیل نئوسایکدلیا را میتوان نوعی گفتوگو میان گذشته و آینده دانست.
موسیقیای که از دهه ۶۰ شروع میکند، از پستپانک و آلترناتیو عبور میکند و در نهایت به دنیای دیجیتال امروز میرسد.
نئوسایکدلیا؛ موسیقی برای تغییر زاویه دید
نئوسایکدلیا الزاماً درباره مواد روانگردان یا تجربههای عجیب نیست.
در اصل، «Psychedelic» بودن موسیقی میتواند به معنای تغییر نحوه تجربه صدا باشد.
وقتی یک ریف ساده بارها تکرار میشود، وقتی گیتار در ریورب محو میشود، وقتی صداها روی یکدیگر قرار میگیرند و وقتی ساختار آهنگ از انتظار شنونده فاصله میگیرد، موسیقی میتواند ادراک ما از زمان و فضا را تغییر دهد.
شاید به همین دلیل است که نئوسایکدلیا بعد از چند دهه هنوز زنده است.
این سبک به جای اینکه یک صدای مشخص ارائه دهد، یک سؤال مطرح میکند:
اگر موسیقی قرار باشد واقعیت را کمی متفاوت نشان دهد، چه صدایی خواهد داشت؟